Προτάσεις-Συζήτηση για ύλη Βιολογίας Α’ Λυκείου 2021-22

Η Επ. Παιδείας της ΠΕΒ πρότεινε οι συνάδελφοι να δηλώσουν προτάσεις για την διδασκόμενη- εξεταζόμενη ύλη της Γ΄ ΓΕΛ για την σχ. χρονιά 2021-2, ώστε να διαμορφωθεί μια πρόταση επ΄ αυτού προς τους θεσμικά επιλαμβανόμενους. Η πρόταση κινείται προς την σωστή κατεύθυνση συμμετοχής των συναδέλφων στη λήψη αποφάσεων για σημαντικά θέματα. Φυσικά, υπάρχουν πολλές, μα πολλές ενστάσεις… (Γιατί κωφεύουν στις προτάσεις συναδέλφων 2 ολόκληρα χρόνια, γιατί δε δέχονται την όποια διαφορετική άποψη ή σωστότερα την απαξιώνουν ή ακόμα χειρότερα την «κρύβουν» από τα μέλη της ΠΕΒ- κορυφαίο παράδειγμα τα ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ- ΑΠΟΨΕΙΣ 182 !!! συναδέλφων που ακόμα οι «ηγήτορες» αρνούνται να κοινοποιήσουν στα μέλη της ΠΕΒ, ωιμέ- γιατί ξαφνικά ΠΡΟΕΚΛΟΓΙΚΑ λαχανιάζουν σε τόσα και τόσα, ενώ για 2 χρόνια υπήρχε σχεδόν απραξία, γιατί δεν γίνεται ένας διάλογος στο προκείμενο μέσω ενός φόρουμ, αλλά ζητείται η κατά μόνας υποβολή προτάσεων που θα …αξιολογηθούν από μια όχι εκλεγμένη, αλλά διορισμένη επιτροπή κ.ά.), αλλά έστω και έτσι είναι ένα βήμα προόδου.

Συνεπώς, ανταποκρίνομαι με μια πρόταση που πατά σε μια δομημένη προσπάθεια ομάδας συναδέλφων στο πρόσφατο παρελθόν, την οποία ενστερνίζομαι. Προσοχή: Μιλάμε μόνο για την επόμενη σχολική χρονιά (ή έστω τις επόμενες σχ. χρονιές, ώσπου να παραχθούν νέα βιβλία και εν γένει εκπαιδευτικό υλικό ΕΠΙΤΕΛΟΥΣ!) και με δεδομένα τα υπάρχοντα βιβλία, ωρολόγιο πρόγραμμα και δομή του Λυκείου. Προφανώς, μπαλώματα σε ένα αναχρονιστικό και σαθρό πλαίσιο μεν, αλλά ας κάνουμε το ότι καλύτερο γίνεται σε αυτές τις συνθήκες.

Προτρέπω τις- τους συναδέλφους που ενδιαφέρονται κάτι καλύτερο να γίνει, να συμβάλλουν με τις δικές τους απόψεις. Προς τούτο και αυτή μου η ανάρτηση.

Ανδρέας Ζοάνος

ΒΙΟΛΟΓΙΑ 

Α ΄ τάξης ημερήσιου και Α΄ τάξης εσπερινού Γενικού Λυκείου

 Θα διδαχθεί το βιβλίο «ΒΙΟΛΟΓΙΑ» της Α΄ τάξης Γενικού Λυκείου των Καστορίνη Α., Κωστάκη – Αποστολοπούλου Μ., Μπαρώνα – Μάμαλη Φ., Περάκη Β., Πιαλόγλου Π.

Τα κεφάλαια προτείνεται να διδαχτούν με τη σειρά: 1, 3, 9, 12.

Ενότητα	ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ	Ώρες
Προσάρτηση «Το κύτταρο, η δομή και οι βασικές του λειτουργίες» (Το προσάρτημα παρατίθεται στο τέλος)	Η διδασκαλία της ενότητας έρχεται να απαντήσει στην εκφρασμένη ανάγκη «επικαιροποίησης» στη λυκειακή βαθμίδα αυτών που οι μαθητές έχουν αντιμετωπίσει στο Γυμνάσιο και αποτελούν θεμελιώδεις προαπαιτούμενες γνώσεις για πλήθος θεματικών του αντικειμένου των βιολογικών επιστημών.Με δεδομένο ότι αφορά απλά «επικαιροποίηση»- υπενθύμιση, προτείνεται να προταχθεί η διδασκαλία αυτής της ενότητας, πριν την εισαγωγή στο «σώμα» του σχολικού βιβλίου.Προτείνεται, συνεπώς, να διδαχθούν όλα τα σημεία του κειμένου που ακολουθεί ως προσάρτηση. Βρίσκεται, όμως, στη διακριτική ευχέρεια της-του διδάσκοντα να το διανείμει σε φωτοτυπία στους μαθητές ή να διδάξει αυτό το περιεχόμενο με τρόπο και μέσα που αυτή-ος θα προκρίνει, σύμφωνα με τα δεδομένα της τάξης. Παράλληλα, προφανώς, αποτελεί επιλογή της- του διδάσκοντα αν θα συμπεριλάβει αυτή την ενότητα στην ύλη του όποιου ανακεφαλαιωτικού διαγωνίσματος ή όχι	2
	Κεφάλαιο 1 Από το κύτταρο στον οργανισμό (4 ώρες)
Κύτταρα και ιστοί	Εργαστηριακή άσκηση: Μικροσκοπική παρατήρηση κυττάρων – ιστών   Κατηγορίες ζωικών ιστών http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/3085?locale=el	2
Όργανα και συστήματα οργάνων	2
	Κεφάλαιο 3 Κυκλοφορικό Σύστημα (15 ώρες)
Καρδιά	Εργαστηριακή άσκηση: μικροσκοπική παρατήρηση κυττάρων αίματος.   Προτείνεται να αξιοποιηθεί το ψηφιακό υλικό: Τα κύτταρα του αίματος: μορφή και λειτουργία http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/1284?locale=el Ο καρδιακός παλμός http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/4127?locale=el Η κυκλοφορία του αίματος http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/4937?locale=el Οι μαθητές μπορούν να εργαστούν σε ομάδες για την ανάλυση θεμάτων που σχετίζονται με τη διατήρηση της υγείας του κυκλοφορικού συστήματος ( καρδιαγγειακά νοσήματα, διατροφή/άσκηση)	2
Αιμοφόρα αγγεία	3
Η κυκλοφορία του αίματος	3
Αίμα	7
	Κεφάλαιο 9 Νευρικό Σύστημα (14 ώρες)
Δομή και λειτουργία νευρικών κυττάρων	Η διδασκαλία των εννοιών: «Δυναμικό ηρεμίας» και «Νευρική ώση» να γίνει από το κείμενο των προσαρτήσεων.  Προτείνεται να αξιοποιηθεί το ψηφιακό υλικό: Νευρώνες, Νευρογλοιακά κύτταρα, Νευρική σύναψη http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/6661?locale=el Νευρική ώση http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/6662?locale=el Κεντρικό Νευρικό Σύστημα: Εννοιολογικός χάρτης http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/3154?locale=el Λειτουργίες Αυτόνομου Νευρικού Συστήματος http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/1286?locale=el   Οι μαθητές μπορούν να ασχοληθούν με συνθετικές εργασίες που αναφέρονται σε παράγοντες που επιδρούν στην υγεία του Νευρικού Συστήματος (ύπνος, ουσίες, ασθένειες)	2
Περιφερικό Νευρικό Σύστημα	3
Κεντρικό Νευρικό Σύστημα	5
Αυτόνομο Νευρικό Σύστημα	2
	Κεφάλαιο 12 Αναπαραγωγή – Ανάπτυξη (15 ώρες)
Δομή και Λειτουργία αναπαραγωγικού συστήματος	Προτείνεται να αξιοποιηθεί το ψηφιακό υλικό: Η πορεία του ωαρίου http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/4865?locale=el   Η διδασκαλία του Εμμηνορρυσιακού κύκλου να γίνει από το κείμενο των προσαρτήσεων. Προτείνεται να αξιοποιηθεί το ψηφιακό υλικό: Ο έμμηνος κύκλος http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/609?locale=el	4
Από τη μείωση στη γονιμοποίηση	Προτείνεται να αξιοποιηθεί το ψηφιακό υλικό: Γονιμοποίηση ωαρίου http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/1303?locale=el	3
Ανάπτυξη του εμβρύου- Τοκετός	Προτείνεται να αξιοποιηθεί το ψηφιακό υλικό: Υπερηχογράφημα εμβρύου http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/6326?locale=el Οι φάσεις της εγκυμοσύνης http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/4890?locale=el Βλαστοκύτταρα http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/548?locale=el   Nα διδαχθεί όλη η ενότητα εκτός των παραγράφων: «Αυλάκωση» «Εμφύτευση»  «Σχηματισμός πλακούντα» Προτείνεται η πραγματοποίηση μικρών συνθετικών εργασιών από ομάδες μαθητών και παρουσίαση στην ολομέλεια με θέματα που σχετίζονται με τη λειτουργία του αναπαραγωγικού συστήματος (σεξουαλικά μεταδιδόμενα νοσήματα, καρκίνος του μαστού, στειρότητα, εξωσωματική γονιμοποίηση)	8
	Σύνολο	48

Προσάρτηση κειμένων 1. Δυναμικό ηρεμίας – νευρική ώση

Χημικά, ηλεκτρικά, μηχανικά, θερμικά, κ.ά. ερεθίσματα μπορούν να προκαλέσουν τη δημιουργία νευρικής ώσης, δηλαδή τη δημιουργία ενός κύματος ηλεκτρικής δραστηριότητας, που παράγεται στη μεμβράνη του νευρώνα και διαδίδεται κατά μήκος του.

Όταν ένας νευρώνας βρίσκεται σε ηρεμία, δεν δέχεται δηλαδή ερεθίσματα ή δέχεται αλλά η έντασή τους είναι μικρότερη από κάποια οριακή τιμή, ανάμεσα στην εξωτερική και την εσωτερική επιφάνεια της κυτταρικής του μεμβράνης υπάρχει διαφορά δυναμικού. Στην εξωτερική επιφάνεια της μεμβράνης υπάρχει υψηλή συγκέντρωση ιόντων νατρίου, ενώ στην εσωτερική επιφάνεια υπάρχει μεγάλη συγκέντρωση ιόντων καλίου και αρνητικών ιόντων. Όταν ένας νευρώνας δεχτεί σε κάποιο σημείο της μεμβράνης του ερέθισμα με ένταση μεγαλύτερη από μια συγκεκριμένη τιμή, τότε στο σημείο αυτό αυξάνεται για 1 msec η διαπερατότητα της μεμβράνης σε ιόντα νατρίου. Τα ιόντα νατρίου εισρέουν μαζικά στο κύτταρο και η εσωτερική μεμβράνη φορτίζεται θετικά σε σχέση με την εξωτερική. Οι σύντομες μεταβολές στο δυναμικό της μεμβράνης προκαλούν αντίστοιχες αλλαγές σε γειτονικές περιοχές της μεμβράνης.

(http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/6662?locale=el)

2. Εμμηνορυσιακός κύκλος 

Από την ωρίμανση ενός ωαρίου μέχρι την ωρίμανση του επόμενου, σε περίπτωση που δεν συμβεί γονιμοποίηση, συμπληρώνεται ένας κύκλος που ονομάζεται έμμηνος κύκλος. Ο κύκλος αυτός διαρκεί περίπου 28 ημέρες. Οι επιστήμονες θεωρούν ως 1^η ημέρα του κύκλου την ημέρα έναρξης της έμμηνης ρύσης (περιόδου).

1^η – 5^η ημέρα: Το ωάριο που δεν έχει γονιμοποιηθεί αποβάλλεται μαζί με βλέννα, αίμα και κυτταρικά υπολείμματα μέσω του κόλπου.

6^η – 13^η ημέρα: Ένα ωάριο ωριμάζει σε μία από τις δύο ωοθήκες. Το ενδομήτριο γίνεται παχύτερο. Ετοιμάζεται να δεχτεί το έμβρυο και να βοηθήσει στην ανάπτυξή του, σε περίπτωση που το ωάριο γονιμοποιηθεί.

14^η ημέρα: Το ωάριο ελευθερώνεται στη σάλπιγγα (ωορρηξία) και ξεκινάει το ταξίδι του με προορισμό τη μήτρα. Η γονιμοποίησή του μπορεί να γίνει μόνο το χρονικό διάστημα που βρίσκεται στη σάλπιγγα.

15^η – 28^η ημέρα: Αν το ωάριο γονιμοποιηθεί, το ζυγωτό αρχίζει να διαιρείται καθώς κινείται προς τη μήτρα. Όταν φτάσει στη μήτρα, το έμβρυο εμφυτεύεται στο ενδομήτριο. Αν το ωάριο δεν γονιμοποιηθεί, θα αρχίσει ένας νέος έμμηνος κύκλος.

(Από το βιβλίο Βιολογία Α’ Γυμνασίου, Ε. Μαυρικάκη, Μ. Γκούβρα, Α. Καμπούρη)

3. Προσάρτηση ενότητας:  «Το κύτταρο, η δομή και οι βασικές του λειτουργίες»

Ας θυμηθούμε και ας προσέξουμε!

Το κύτταρο, η δομή και οι βασικές του λειτουργίες

• Το κύτταρο είναι η θεμελιώδης μονάδα της ζωής, με την έννοια ότι το κάθε ξεχωριστό κύτταρο εμφανίζει τις βασικές ιδιότητες και χαρακτηριστικά της ζωής, δηλαδή την δυνατότητα αναπαραγωγής, μαζί με τον μεταβολισμό (ένα πλήθος καθορισμένων βιοχημικών αντιδράσεων διάσπασης και σύνθεσης συγκεκριμένων χημικών μορίων), την ικανότητα να δέχεται και να αντιδρά σε ερεθίσματα (ερεθιστικότητα), την πρόσληψη και αποβολή ουσιών κ.ά.
• Όλοι οι ζωντανοί οργανισμοί αποτελούνται από ένα (οι μονοκύτταροι, όπως σχεδόν όλοι οι μικροοργανισμοί) ή περισσότερα κύτταρα (οι πολυκύτταροι).
• Οι ιοί δεν έχουν οργάνωση κυττάρου, είναι πολύ πιο απλοί, και για αυτό δεν μπορούν- από μόνοι τους- να επιτελέσουν καμιά λειτουργία που χαρακτηρίζει τους ζωντανούς οργανισμούς. Για αυτό χρειάζεται να χρησιμοποιήσουν δομές, συστατικά και ενέργεια των κυττάρων που παρασιτούν.
• Τα κύτταρα ταξινομούνται σε ευκαρυωτικά και προκαρυωτικά. Ευκαρυωτικά είναι τα κύτταρα των ζώων (και του ανθρώπου), των φυτών και αρκετών μικροοργανισμών. (Σημείωση: Μικροοργανισμός ή αλλιώς μικρόβιο σημαίνει … μικρός οργανισμός. Τα περισσότερα μικρόβια δεν είναι παθογόνα για τον άνθρωπο). Προκαρυωτικά κύτταρα είναι πολλά μικρόβια, όπως τα βακτήρια. Τα προκαρυωτικά κύτταρα έχουν πολύ απλούστερη οργάνωση από τα ευκαρυωτικά. Δεν έχουν τα περισσότερα από τα οργανίδια (πυρήνα, μιτοχόνδρια, χλωροπλάστες κ.ά.) των ευκαρυωτικών κυττάρων.
• Όλα τα κύτταρα έχουν πλασματική (κυτταρική) μεμβράνη που τα περιβάλλει διαχωρίζοντας τα από το περιβάλλον τους. Η δομή της είναι τέτοια ώστε να εξασφαλίζεται και η μεταφορά ουσιών από και προς το εσωτερικό του κυττάρου, ενώ έχει και υποδοχείς ερεθισμάτων για να ρυθμίζει το κύτταρο τις λειτουργίες του, κατά περίπτωση.
• Τα ευκαρυωτικά κύτταρα διαθέτουν έναν πυρήνα (ή περισσότερους, όπως κάποια μυϊκά κύτταρα), στον οποίο είναι συγκεντρωμένο το τεράστιο ποσοστό του γενετικού τους υλικού (DNA). Το DNA του πυρήνα είναι οργανωμένο σε δομές που ονομάζονται χρωμοσώματα. Τα χρωμοσώματα αποτελούνται από πρωτεΐνες και DNA. Ο πυρήνας περιβάλλεται από τον πυρηνικό φάκελο (πυρηνική μεμβράνη) που τον διαχωρίζει από το κυτταρόπλασμα.
• Το κυτταρόπλασμα γεμίζει όλο το χώρο του κυττάρου μεταξύ του πυρήνα και της πλασματικής μεμβράνης και μέσα σε αυτό βρίσκονται τα υπόλοιπα οργανίδια του κυττάρου. Τέτοια οργανίδια του ευκαρυωτικού κυττάρου είναι:
• Το Ενδοπλασματικό Δίκτυο (Ε.Δ.), ένα σύνολο από μεμβρανώδεις σχηματισμούς (μεμβράνες) που διατρέχουν το κυτταρόπλασμα του ευκαρυωτικού κυττάρου. Πολλές από αυτές τις μεμβράνες σχηματίζουν αγωγούς, οι οποίοι εξασφαλίζουν την επικοινωνία των οργανιδίων και παράλληλα, μέσω αυτών μεταφέρονται διάφορες ουσίες. Στην επιφάνεια μεγάλου μέρους αυτών των μεμβρανών υπάρχουν μικροί σχηματισμοί, τα ριβοσώματα, στα οποία γίνεται η πρωτεϊνοσύνθεση, δηλαδή ενώνονται μεταξύ τους αμινοξέα σε συγκεκριμένη σειρά (που καθορίζεται από κάποια γονίδια– τμήματα του DNA) και δημιουργούνται οι πολυπεπτιδικές αλυσίδες, από μια ή περισσότερες από τις οποίες αποτελούνται (ή κυρίως αποτελούνται) οι πρωτεΐνες. Ριβοσώματα υπάρχουν και ελεύθερα στο κυτταρόπλασμα. Ριβοσώματα διαθέτουν και τα προκαρυωτικά κύτταρα, τα οποία δεν έχουν ενδοπλασματικό δίκτυο.

Πρόσεξε: Οι μεμβρανώδεις σχηματισμοί στο κύτταρο, όπου και να βρίσκονται, δημιουργούν διαμερίσματα (διαμερισματοποίηση) για να μπορούν να γίνονται ταυτόχρονα πολλές διαφορετικές βιοχημικές αντιδράσεις, η κάθε μια από τις οποίες χρειάζεται διαφορετικές συνθήκες για να γίνει, ενώ προσφέρουν και επιφάνειες για να γίνονται αντιδράσεις.

• Το σύμπλεγμα Golgi είναι ένα σύνολο από επιμήκη κυστίδια σχεδόν παράλληλα μεταξύ τους, στα οποία τροποποιούνται πρωτεΐνες για να γίνουν λειτουργικές ή ενώνονται με άλλα μόρια, όπως σάκχαρα και λιπίδια. Αυτές οι ομάδες «παράλληλων» κυστιδίων επικοινωνούν μεταξύ τους, με άλλα οργανίδια και με την πλασματική μεμβράνη μέσω αγωγών του Ε.Δ.
• Κυστίδια που περιέχουν ένζυμα [δηλαδή πρωτεΐνες που καταλύουν χημικές αντιδράσεις- στην πράξη επιταχύνουν αυτές τις αντιδράσεις εκατομμύρια φορές- και χωρίς αυτές δε θα μπορούσαν να γίνουν, σχεδόν όλες, οι αντιδράσεις που γίνονται στους οργανισμούς).  Τέτοια κυστίδια- οργανίδια είναι τα λυσοσώματα και τα υπεροξειδιοσώματα. Τα ένζυμα που περιέχουν είναι απαραίτητα για την καταστροφή ξένων κυττάρων, όπως παθογόνων μικροβίων, τη διάσπαση τοξικών και άλλων ουσιών ή την καταστροφή γερασμένων κυττάρων κ.ά.
• Τα μιτοχόνδρια. Πρόκειται για τα «κέντρα ενέργειας» του ευκαρυωτικού κυττάρου. Σε αυτά γίνονται οι περισσότερες βιοχημικές αντιδράσεις που ως αποτέλεσμα έχουν να δημιουργηθούν μόρια- «ενεργειακά νομίσματα» με ενέργεια που προσφέρεται από τη διάσπαση χημικών ενώσεων πλούσιων σε ενέργεια. Αυτά τα μόρια τα προσλαμβάνουμε με την τροφή μας, είτε οι φωτοσυνθετικοί οργανισμοί τα συνθέτουν μέσω της φωτοσύνθεσης (κυρίως γλυκόζη). Η διαδικασία αυτή ονομάζεται κυτταρική αναπνοή.
• Χώροι αποθήκευσης χρήσιμων ουσιών, όπως τα λιποσώματα (αποθήκευση λιπιδίων- χημικών ενώσεων πλούσιων σε ενέργεια) σε ζωικά κύτταρα ή οι αμυλοπλάστες (αποθήκευση αμύλου- πολυσακχαρίτη, επίσης πλούσιου σε ενέργεια) στα φυτικά κύτταρα.
• Κυτταρικός σκελετός, δηλαδή ένα σύνολο από ινίδια πρωτεϊνικής σύστασης που συμβάλλουν στη διατήρηση της μορφής του κυττάρου, αλλά ταυτόχρονα στην  κίνησή του ή οργανιδίων του ή και στη κίνηση των χρωμοσωμάτων κατά τη διαίρεση του πυρήνα του κυττάρου.
• Επιπλέον τα φυτικά κύτταρα διαθέτουν το κυτταρικό τοίχωμα που περιβάλλει την πλασματική τους μεμβράνη. Αυτό συμβάλλει στη διατήρηση της μορφής του φυτικού κυττάρου και στη στήριξη του.
• Τα φυτικά κύτταρα των πράσινων τμημάτων των φυτών (δηλαδή όχι όλα τα φυτικά κύτταρα), όπως και τα κύτταρα κάποιων υδρόβιων μονοκύτταρων ευκαρυωτικών οργανισμών, έχουν και χλωροπλάστες. Σε αυτούς γίνονται οι  διαδικασίες της φωτοσύνθεσης, δηλαδή η μετατροπή της ενέργειας του φωτός σε χημική ενέργεια. Αυτή η ενέργεια περιέχεται πλέον σε χημικούς δεσμούς μορίων όπως η γλυκόζη. Η ενέργεια αυτή- άμεσα ή έμμεσα- χρησιμοποιείται για την κάλυψη των ενεργειακών αναγκών όλων των οργανισμών, όπως και …ο δικός σου. Αυτό γίνεται μέσω της μεταφοράς της τροφής μεταξύ των οργανισμών των οικοσυστημάτων, από τους φωτοσυνθετικούς, αρχικά, σε όλους τους άλλους.
• Οι χλωροπλάστες όπως και τα μιτοχόνδρια διαθέτουν και δικό τους DNA, άρα και γονίδια, με πληροφορίες για κάποιες από τις βασικές λειτουργίες τους, ενώ για τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά τους εξαρτώνται από τις πληροφορίες του DNA του πυρήνα (ημιαυτόνομα οργανίδια). Αυτό οφείλεται στη διαδικασία που -βάσιμα θεωρούμε ότι- οδήγησε στη δημιουργία των ευκαρυωτικών κυττάρων από τη συμβίωση και κατόπιν την «ένωση» μεταξύ τους κάποιων από τα προκαρυωτικά κύτταρα που προϋπήρχαν. Επίσης, διαθέτουν και δικά τους ριβοσώματα για τη σύνθεση κάποιων πρωτεϊνών τους.
• Να επισημανθεί ότι όλες αυτές οι δομές και λειτουργίες είναι το αποτέλεσμα της διαδικασίας της εξέλιξης των οργανισμών, σε μια μακραίωνη, συνήθως, διαδικασία κατά την οποία, κάθε φορά, «επιβιώνουν» και διαιωνίζονται αυτές οι δομές και οι λειτουργίες που απορρέουν από αυτές, οι οποίες προσδίδουν στους οργανισμούς εκείνα τα χαρακτηριστικά που συμβάλλουν καλύτερα στην επιβίωση και την αναπαραγωγή τους.
• Για αυτό και όλα τα κύτταρα- μεταξύ άλλων- έχουν την μέγιστη επιφάνεια για τη μάζα τους ώστε να υπηρετούνται καλύτερα η πρόσληψη και αποβολή ουσιών από αυτά, η ικανότητα να δέχονται όλα τα απαραίτητα «μηνύματα» από το περιβάλλον τους και να μπορούν να επικοινωνούν πιο λειτουργικά μεταξύ τους. Παράλληλα, όσο πιο ειδικευμένες και σύνθετες είναι οι λειτουργίες ενός οργανισμού, κατά κανόνα τόσο και πιο σύνθετη είναι και η οργάνωση των κυττάρων του, με χώρους και δομές εξειδικευμένες για τις πολλές και διαφορετικές διαδικασίες- λειτουργίες που πρέπει να γίνονται ταυτόχρονα σε αυτά.
• Η ζωή του κάθε κυττάρου εξαρτάται όχι μόνο από τους υπόλοιπους παράγοντες του περιβάλλοντος του, αλλά και από τα γειτονικά του κύτταρα ή και πρακτικά όλα τα κύτταρα ενός πολυκύτταρου οργανισμού. Αυτό δεν αφορά  μόνο τα κύτταρα των ανώτερων οργανισμών, αλλά και τους ξεχωριστούς μονοκύτταρους μικροοργανισμούς. Εντελώς διαφορετικά κύτταρα εξάλλου είναι απαραίτητα για τη σωστή λειτουργία ενός πολυκύτταρου οργανισμού. Για παράδειγμα, στο σώμα μας εκτός από τα δικά μας κύτταρα (που όλα έχουν προέλθει από το ένα κύτταρο, το ζυγωτό, που είμαστε όλοι μας αρχικά), υπάρχουν και πολλαπλάσια κύτταρα μικροοργανισμών (κυρίως βακτήρια) σε συγκεκριμένες περιοχές του σώματος μας όπως το παχύ έντερο. Αυτοί οι μονοκύτταροι οργανισμοί είναι απαραίτητοι για τη ζωή μας.
• Τα κύτταρα ενός πολυκύτταρου εξελικτικά ανώτερου οργανισμού έχουν μεν τις ίδιες θεμελιώδεις λειτουργίες, αλλά και πάρα πολλές διαφορές μεταξύ τους στο μέγεθος, στη μορφή, στη δομή και στη σύσταση τους, συνεπώς και στις λειτουργίες τους. Αυτό γίνεται μέσα από μια αυστηρά καθορισμένη διαδικασία στην οποία θα αναφερθούμε παρακάτω για το ανθρώπινο σώμα που ονομάζεται κυτταρική διαφοροποίηση. Κατά τη διαδικασία αυτή, που ξεκινά πολύ νωρίς κατά την εμβρυική ζωή, ενεργοποιούνται ή «σιωπούν» και διαφορετικά γονίδια (τμήματα του γενετικού υλικού) στα διαφορετικά κύτταρα.
• Όπως θα δούμε παρακάτω τα κύτταρα ενός πολυκύτταρου οργανισμού, όπως ο άνθρωπος, διαπλέκονται ανατομικά και λειτουργικά μεταξύ τους σχηματίζοντας ιστούς, αυτοί όργανα και αυτά συστήματα οργάνων, που σε μια δομική και δυναμικά λειτουργική σχέση μεταξύ τους αποτελούν το «σώμα» ενός τέτοιου οργανισμού.

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

1.Να σημειώσετε με (Σ) όποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι  σωστές και με (Λ) όσες είναι λανθασμένες:

1. Οι ιοί είναι τα μικρότερα κύτταρα που έχουμε παρατηρήσει.
2. Ριβοσώματα υπάρχουν στο κυτταρόπλασμα, στα μιτοχόνδρια και τους χλωροπλάστες.
3. Tα κύτταρα που έχουν μεγάλες ανάγκες σε ενέργεια, όπως τα μυϊκά,  διαθέτουν πολλά μιτοχόνδρια.
4. Όλα τα κύτταρα διαθέτουν και πυρήνα (ή πυρήνες) και μιτοχόνδρια και χλωροπλάστες.
5. Στο εσωτερικό του πυρήνα γίνεται πρωτεϊνοσύνθεση.

2. Να αναφέρετε δύο διαμορφώσεις (οργανίδια, δομές) που διαθέτουν όλα τα κύτταρα (ευκαρυωτικά και προκαρυωτικά).

3. Να εξηγήσετε συνοπτικά τη σημασία της ύπαρξης πλήθους μεμβρανών στο εσωτερικό των κυττάρων σας.

4. Να αναζητήσετε  σε βιβλία και στο διαδίκτυο στοιχεία για τη σχέση επιφάνειας και μάζας των κυττάρων.  Να συζητήσετε στην τάξη τα συμπεράσματα σας.

5. Να αναζητήσετε στο διαδίκτυο εικόνες ευκαρυωτικών κυττάρων, ενός ζωικού και ενός φυτικού. Να σημειώσετε στις  εκτυπωμένες εικόνες τα οργανίδια και τις δομές που μπορείτε να αναγνωρίσετε. Να συζητήσετε με τους συμμαθητές σας το αποτέλεσμα με τη βοήθεια της-του καθηγητή σας.