Προτάσεις-Συζήτηση για ύλη Βιολογίας Β’ Λυκείου 2021-22

Η Επ. Παιδείας της ΠΕΒ πρότεινε οι συνάδελφοι να δηλώσουν προτάσεις για την διδασκόμενη- εξεταζόμενη ύλη της Γ΄ ΓΕΛ για την σχ. χρονιά 2021-2, ώστε να διαμορφωθεί μια πρόταση επ΄ αυτού προς τους θεσμικά επιλαμβανόμενους. Η πρόταση κινείται προς την σωστή κατεύθυνση συμμετοχής των συναδέλφων στη λήψη αποφάσεων για σημαντικά θέματα. Φυσικά, υπάρχουν πολλές, μα πολλές ενστάσεις… (Γιατί κωφεύουν στις προτάσεις συναδέλφων 2 ολόκληρα χρόνια, γιατί δε δέχονται την όποια διαφορετική άποψη ή σωστότερα την απαξιώνουν ή ακόμα χειρότερα την «κρύβουν» από τα μέλη της ΠΕΒ- κορυφαίο παράδειγμα τα ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ- ΑΠΟΨΕΙΣ 182 !!! συναδέλφων που ακόμα οι «ηγήτορες» αρνούνται να κοινοποιήσουν στα μέλη της ΠΕΒ, ωιμέ- γιατί ξαφνικά ΠΡΟΕΚΛΟΓΙΚΑ λαχανιάζουν σε τόσα και τόσα, ενώ για 2 χρόνια υπήρχε σχεδόν απραξία, γιατί δεν γίνεται ένας διάλογος στο προκείμενο μέσω ενός φόρουμ, αλλά ζητείται η κατά μόνας υποβολή προτάσεων που θα …αξιολογηθούν από μια όχι εκλεγμένη, αλλά διορισμένη επιτροπή κ.ά.), αλλά έστω και έτσι είναι ένα βήμα προόδου.

Συνεπώς, ανταποκρίνομαι με μια πρόταση που πατά σε μια δομημένη προσπάθεια ομάδας συναδέλφων στο πρόσφατο παρελθόν, την οποία ενστερνίζομαι. Προσοχή: Μιλάμε μόνο για την επόμενη σχολική χρονιά (ή έστω τις επόμενες σχ. χρονιές, ώσπου να παραχθούν νέα βιβλία και εν γένει εκπαιδευτικό υλικό ΕΠΙΤΕΛΟΥΣ!) και με δεδομένα τα υπάρχοντα βιβλία, ωρολόγιο πρόγραμμα και δομή του Λυκείου. Προφανώς, μπαλώματα σε ένα αναχρονιστικό και σαθρό πλαίσιο μεν, αλλά ας κάνουμε το ότι καλύτερο γίνεται σε αυτές τις συνθήκες.

Προτρέπω τις- τους συναδέλφους που ενδιαφέρονται κάτι καλύτερο να γίνει, να συμβάλλουν με τις δικές τους απόψεις. Προς τούτο και αυτή μου η ανάρτηση.

Ανδρέας Ζοάνος

ΒΙΟΛΟΓΙΑ

Β ΄ τάξης ημερήσιου Γενικού Λυκείου

Θα διδαχθεί το βιβλίο ‘’Βιολογία’’ Γενικής Παιδείας της Γ ́ τάξης Γενικού Λυκείου των Αδαμαντιάδου Σ. κ.ά., όπως αυτό αναμορφώθηκε από τους Καλαϊτζιδάκη Μ. και Πανταζίδη Γ.

Τα κεφάλαια προτείνεται να διδαχτούν με τη σειρά: 3, 1, 2.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ	ΕΝΟΤΗΤΑ	ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ-ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ	ΩΡΕΣ
Κεφάλαιο 3: Εξέλιξη	3.1 Εισαγωγή 3.1.1 Ταξινόμηση των οργανισμών και εξέλιξη	ΣΤΟΧΟΙ Να κατανοεί τις έννοιες του είδους και του πληθυσμού καθώς και τη σημασία της ταξινόμησης των οργανισμών.	1
3.1.2 Η θεωρία του Λαμάρκ 3.1.3 Η θεωρία της Φυσικής Επιλογής	ΣΤΟΧΟΙ Να γνωρίζει τα βασικά στοιχεία της ανθρώπινης σκέψης που συνέβαλαν στη διατύπωση της Θεωρίας της Εξέλιξης από το Δαρβίνο. Να αναγνωρίζει τη θεωρία της Εξέλιξης μέσω Φυσικής Επιλογής ως μια μεγάλη επιστημονική αφήγηση και βασική γενίκευση της Βιολογίας. Να αντιλαμβάνεται τις παρατηρήσεις και τα ερωτήματα που οδήγησαν το Δαρβίνο στη διατύπωση της θεωρίας του, καθώς επίσης να κατανοεί το μηχανισμό που προτείνει.	1
3.1.4 Μερικές χρήσιμες αποσαφηνίσεις στη θεωρία της φυσικής επιλογής 3.1.5 Η φυσική επιλογή εν δράσει 3.1.6 Σύγκριση της θεωρίας του Λαμάρκ με τη θεωρία του Δαρβίνου	ΣΤΟΧΟΙ Να κατανοεί  τις έννοιες φυσική επιλογή, προσαρμογή, καθώς και να μπορεί να τις χρησιμοποιεί προκειμένου να εξηγήσει την εξελικτική διαδρομή των ειδών. Να είναι σε θέση να διακρίνει το συλλογισμό του Δαρβίνου από αυτόν του Λαμάρκ και να μπορεί να αναγνωρίζει “Λαμαρκιανές” αντιλήψεις που παραμένουν “ανθεκτικές” και σήμερα. Να αντιλαμβάνεται ότι η δράση της Φυσικής Επιλογής είναι τοπικά και χρονικά προσδιορισμένη και αντλεί το υλικό της από το υφιστάμενο γονιδιακό δυναμικό.   ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ Προτείνεται να αξιοποιηθούν εφαρμογές, όπως οι ακόλουθες http://sciencenetlinks.com/media/filer/2011/10/07/evolution.swf http://www.pbs.org/wgbh/nova/assets/swf/1/evo-in-action/evolution.swf https://phet.colorado.edu/el/simulation/natural-selection	2
3.2 Η σύγχρονη σύνθεση	ΣΤΟΧΟΙ Να αναγνωρίσει ότι τα αδύνατα σημεία της θεωρίας της φυσικής επιλογής, όπως διατυπώθηκε από το Δαρβίνο σχετίζονται με την απουσία επιστημονικών δεδομένων από τη Γενετική και τη Μοριακή Βιολογία. Να διαπιστώσει με ποιο τρόπο τα σύγχρονα δεδομένα από τη Γενετική Πληθυσμών εμπλούτισαν τη σύλληψη του Δαρβίνου και οδήγησαν στη σύγχρονη σύνθεση και να μπορεί  να συσχετίσει τη δράση της Φυσικής Επιλογής με τους μηχανισμούς απομόνωσης και τις μεταβολές στη ροή των γονιδίων.	2
3.4 Η εξέλιξη του ανθρώπου 3.4.1 Το γενεαλογικό μας δέντρο 3.4.2 Η εμφάνιση των θηλαστικών και των Πρωτευόντων 3.4.3 Τα χαρακτηριστικά των Πρωτευόντων 3.4.5 Η εμφάνιση των Ανθρωπιδών 3.4.6 Οι πρώτοι άνθρωποι 3.4.7 Μόνο το απόσπασμα «Όπως σε κάθε βιολογικό είδος με μεγάλη εξάπλωση, … στη συχνότητα εμφάνισης των αλληλομόρφων».	ΣΤΟΧΟΙ Να γνωρίζει τα κύρια σημεία από την εξελικτική ιστορία των Πρωτευόντων καθώς και να αναγνωρίζει τη σημασία των κοινών χαρακτηριστικών για την εμφάνιση του ανθρώπου. Να μπορεί να αντλεί πληροφορίες από το φυλογενετικό δέντρο των Ανθρωπιδών και να αντιλαμβάνεται πως αξιοποιούνται τα αρχεία των απολιθωμάτων σε συνδυασμό με δεδομένα συγκριτικής Εμβρυολογίας και Μοριακής Βιολογίας για την κατασκευή του. Να είναι σε θέση να συνδέει την ανθρωπογένεση με την πολιτισμική εξέλιξη και την ανάδυση της συμβολικής σκέψης.	5
Κεφάλαιο 1: Άνθρωπος και Υγεία	1.1 Παράγοντες που επηρεάζουν την υγεία του ανθρώπου	ΣΤΟΧΟΙ Να περιγράφει την έννοια της ομοιόστασης να αναφέρει ομοιοστατικούς μηχανισμούς Να περιγράφει τον τρόπο θερμορρύθμισης σε συνθήκες αύξησης της θερμοκρασίας περιβάλλοντος. Να συσχετίζει τη διαταραχή της ομοιόστασης με την εκδήλωση ασθένειας και να απαριθμεί τους παράγοντες που μπορεί να την προκαλέσουν.	1
1.2 Μικροοργανισμοί 1.2.1 Κατηγορίες παθογόνων μικροοργανισμών (εκτός ο «Πολλαπλασιασμός των ιών»)	ΣΤΟΧΟΙ Να διακρίνει τις ασθένειες σε μεταδοτικές και μη μεταδοτικές. Να  διακρίνει τους μικροοργανισμούς σε μη παθογόνους, παθογόνους και δυνητικά παθογόνους. Να γνωρίζει βασικά στοιχεία από τη δομή και τον τρόπο αναπαραγωγής/ πολλαπλασιασμού των βακτηρίων, πρωτοζώων, μυκήτων και ιών (και να τα συσχετίζει με την παθογένειά τους). Να αναφέρει σημαντικές επιδημίες του παρελθόντος και του παρόντος.   ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ Προτείνεται η πραγματοποίηση της εργαστηριακής άσκησης 1α (οδηγός εργαστηριακών ασκήσεων – Βιολογία Γενικής Παιδείας Γ’ Γενικού Λυκείου)	3
1.2.2 Μετάδοση και αντιμετώπιση των παθογόνων μικροοργανισμών	ΣΤΟΧΟΙ Να γνωρίζει τους τρόπους εισόδου των παθογόνων μικροοργανισμών καθώς και τους τρόπους μετάδοσης των ασθενειών που προκαλούν. Να αναγνωρίζει την αξία της πρόληψης και να κατονομάζει τρόπους αποφυγής μολύνσεων συσχετίζοντάς τους με τους τρόπους μετάδοσης. Να διακρίνει την ιδιαίτερη σημασία των ΣΜΝ και  να αναφέρει περιπτώσεις τέτοιων νοσημάτων. Να αντιλαμβάνεται το ρόλο των αντιβιοτικών στην αντιμετώπιση των βακτηριακών λοιμώξεων και να αναγνωρίζει τα προβλήματα που προκύπτουν από την αλόγιστη χρήση τους	3
1.3 Μηχανισμοί άμυνας του ανθρώπινου οργανισμού – Βασικές αρχές ανοσίας 1.3.1 Μηχανισμοί μη ειδικής άμυνας	ΣΤΟΧΟΙ Να διακρίνει τους αμυντικούς μηχανισμούς με βάση τη θέση τους και τον τρόπο δράσης τους Να αναγνωρίζει το ρόλο του αίματος ως το βασικότερο παράγοντα οργάνωσης της άμυνας, να ονομάζει τις κατηγορίες των λευκών αιμοσφαιρίων και το ρόλο τους στη μη ειδική και την ειδική άμυνα. Να κατανοεί τον τρόπο δράσης των ιντερφερονών.	2
1.3.2 Μηχανισμοί ειδικής άμυνας – Ανοσία	ΣΤΟΧΟΙ Να  κατανοεί τις έννοιες αντιγόνο, αντίσωμα, ανοσολογική απόκριση και να τα συσχετίζει. Να περιγράφει τα βήματα της πρωτογενούς ανοσολογικής απόκρισης, να τη διακρίνει από τη δευτερογενή και να είναι σε θέση να ερμηνεύει σχετικές απεικονίσεις. Να γνωρίζει τους τύπους ανοσίας, φυσικής και επίκτητης και να επιλέγει τον κατάλληλο τύπο με βάση τα στοιχεία που του διατίθενται. Να είναι σε θέση να επιχειρηματολογεί για τη σημασία των εμβολίων.	4
1.3.3 Προβλήματα στη δράση του ανοσοβιολογικού συστήματος	ΣΤΟΧΟΙ Να αντιλαμβάνεται τους μηχανισμούς που σχετίζονται με προβλήματα στη δράση του ανοσοβιολογικού συστήματος.	2
1.3.4 Σύνδρομο Επίκτητης Ανοσολογικής Ανεπάρκειας (AIDS)	ΣΤΟΧΟΙ Να γνωρίζει τα βασικά στοιχεία για τη δομή, τους ξενιστές και τον τρόπο πολλαπλασιασμού του HIV  ( ψυχοκοινωνικοί στόχοι/ ανάπτυξη θετικής στάσης 😉   ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ Προτείνεται να αξιοποιηθούν πηγές που απεικονίζουν τον τρόπο πολλαπλασιασμού του HIV και τους πιθανούς τρόπους αντιμετώπισής του, όπως η ακόλουθη: https://www.youtube.com/watch?v=C-zwPo3dzGg	2
1.5 Ουσίες που προκαλούν εθισμό	ΣΤΟΧΟΙ Να κατανοεί τις έννοιες εθισμός και εξάρτηση και να αναγνωρίζει τις ουσίες που τα προκαλούν	2
Κεφάλαιο 2: Άνθρωπος και Περιβάλλον	2.1 Η έννοια του οικοσυστήματος 2.1.1 Χαρακτηριστικά οικοσυστημάτων	ΣΤΟΧΟΙ Να αντιλαμβάνεται την έννοια του οικοσυστήματος και να αναγνωρίζει τους παράγοντες (βιοτικούς και αβιοτικούς) που το διαμορφώνουν καθώς και τις αλληλεπιδράσεις που αναπτύσσονται μεταξύ τους. Να γνωρίζει τους τρόπους που παρέχεται η ενέργεια στα οικοσυστήματα καθώς και τις προϋποθέσεις για τη διατήρηση των οικοσυστημάτων . Να διακρίνει τους οργανισμούς σε παραγωγούς και καταναλωτές τόσο με βάση τον τρόπο που εξασφαλίζουν την απαιτούμενη ενέργεια όσο και με βάση τις τροφικές σχέσεις.	3
2.2 Ροή Ενέργειας 2.2.1 Τροφικές αλυσίδες και τροφικά πλέγματα 2.2.2 Τροφικές πυραμίδες και τροφικά επίπεδα	ΣΤΟΧΟΙ Να συσχετίζει τη ροή ενέργειας  στα οικοσυστήματα με τις τροφικές σχέσεις, να τις διακρίνει σε ποιοτικές και ποσοτικές και να είναι σε θέσει να σχεδιάζει και να ερμηνεύει τις τροφικές αλυσίδες και τα τροφικά πλέγματα. Να  κατανοεί ότι κατά τη ροή ενέργειας υπάρχουν απώλειες και ένα μέρος μόνο αξιοποιείται για τις βιολογικές λειτουργίες. Να είναι σε θέση να αξιολογεί τα διάφορα διατροφικά μοντέλα των ανθρώπων με βάση το ενεργειακό κόστος Να γνωρίζει τι είναι οι τροφικές πυραμίδες και τα διάφορα είδη αυτών, καθώς και να ερμηνεύουν τη μορφή τους Να εξηγεί ότι τα τροφικά επίπεδα μιας πυραμίδας δεν είναι απεριόριστα και να μπορεί να προβλέπει πιθανές διαταραχές στην ισορροπία των οικοσυστημάτων όταν παραβιάζονται οι ενεργειακοί περιορισμοί.   ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ Το έγχρωμο παράθεμα της σελ. 78 δεν αποτελεί εξεταζόμενη ύλη, προτείνεται όμως να διδάσκεται.	2
2.3 Βιογεωχημικοί κύκλοι	ΣΤΟΧΟΙ Να αντιλαμβάνεται γιατί οι ποσότητες των χημικών στοιχείων που υπάρχουν στον πλανήτη πρέπει να ανακυκλώνονται ώστε να είναι εκ νέου διαθέσιμες. Να εξηγεί τους κύκλους του άνθρακα του αζώτου και του νερού και να αναγνωρίζει  ανθρωπογενείς παρεμβάσεις  σ’ αυτούς τους κύκλους καθώς και τις συνέπειές τους.	3
2.4 Ο ανθρώπινος πληθυσμός 2.4.1 Άνθρωπος και περιβαλλοντικά προβλήματα 2.4.2 Μείωση της βιοποικιλότητας	ΣΤΟΧΟΙ Να μπορεί να συγκρίνει  τους διαφορετικούς ρυθμούς αύξησης του ανθρώπινου πληθυσμού στις αναπτυγμένες και τις αναπτυσσόμενες χώρες και να μπορεί να εξηγεί αυτήν τη διαφοροποίηση. Να κατανοεί την έννοια της  βιοποικιλότητας και να τη συσχετίζει με μηχανισμούς αυτορρύθμισης των οικοσυστημάτων. Να αναγνωρίσει τη μείωση της βιοποικιλότητας λόγω ανθρώπινης διαχείρισης ως μείζον περιβαλλοντικό πρόβλημα και να μπορεί να αναφέρεται σε παραδείγματα και από τον ελλαδικό χώρο.	3
2.4.3 Ερημοποίηση 2.4.4 Ρύπανση	ΣΤΟΧΟΙ Να αναγνωρίζει το περιβαλλοντικό κόστος της κυριαρχίας του ανθρώπου στον πλανήτη και να ονομάζει τα σοβαρότερα προβλήματα που απορρέουν από αυτήν . Να είναι σε θέσει να διατυπώνει προτάσεις για αλλαγή στάσης σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο. Να είναι σε θέση να υποστηρίξει με επιχειρήματα την ανάγκη αλλαγής μοντέλου ανάπτυξης και της υιοθέτησης στάσεων φιλικών προς τα οικοσυστήματα.   ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ Η σελ. 112- “Ρύπανση του εδάφους” και “Ηχορρύπανση” είναι εκτός ύλης. Προτείνεται να αξιοποιηθούν εφαρμογές, όπως οι ακόλουθες https://phet.colorado.edu/el/simulation/legacy/greenhouse Προτείνεται η πραγματοποίηση της εργαστηριακής άσκησης 6 (οδηγός εργαστηριακών ασκήσεων – Βιολογία Γενικής Παιδείας Γ’ Γενικού Λυκείου) Προτείνεται η πραγματοποίηση της εργαστηριακής άσκησης 7 (οδηγός εργαστηριακών ασκήσεων – Βιολογία Γενικής Παιδείας Γ’ Γενικού Λυκείου)	7