Προτάσεις-Συζήτηση για ύλη Βιολογίας Γ’ Λυκείου 2021-22

Η Επ. Παιδείας της ΠΕΒ πρότεινε οι συνάδελφοι να δηλώσουν προτάσεις για την διδασκόμενη- εξεταζόμενη ύλη της Γ΄ ΓΕΛ για την σχ. χρονιά 2021-2, ώστε να διαμορφωθεί μια πρόταση επ΄ αυτού προς τους θεσμικά επιλαμβανόμενους. Η πρόταση κινείται προς την σωστή κατεύθυνση συμμετοχής των συναδέλφων στη λήψη αποφάσεων για σημαντικά θέματα. Φυσικά, υπάρχουν πολλές, μα πολλές ενστάσεις… (Γιατί κωφεύουν στις προτάσεις συναδέλφων 2 ολόκληρα χρόνια, γιατί δε δέχονται την όποια διαφορετική άποψη ή σωστότερα την απαξιώνουν ή ακόμα χειρότερα την «κρύβουν» από τα μέλη της ΠΕΒ- κορυφαίο παράδειγμα τα ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ- ΑΠΟΨΕΙΣ 182 !!! συναδέλφων που ακόμα οι «ηγήτορες» αρνούνται να κοινοποιήσουν στα μέλη της ΠΕΒ, ωιμέ- γιατί ξαφνικά ΠΡΟΕΚΛΟΓΙΚΑ λαχανιάζουν σε τόσα και τόσα, ενώ για 2 χρόνια υπήρχε σχεδόν απραξία, γιατί δεν γίνεται ένας διάλογος στο προκείμενο μέσω ενός φόρουμ, αλλά ζητείται η κατά μόνας υποβολή προτάσεων που θα …αξιολογηθούν από μια όχι εκλεγμένη, αλλά διορισμένη επιτροπή κ.ά.), αλλά έστω και έτσι είναι ένα βήμα προόδου.

Συνεπώς, ανταποκρίνομαι με μια πρόταση που πατά σε μια δομημένη προσπάθεια ομάδας συναδέλφων στο πρόσφατο παρελθόν, την οποία ενστερνίζομαι. Προσοχή: Μιλάμε μόνο για την επόμενη σχολική χρονιά (ή έστω τις επόμενες σχ. χρονιές, ώσπου να παραχθούν νέα βιβλία και εν γένει εκπαιδευτικό υλικό ΕΠΙΤΕΛΟΥΣ!) και με δεδομένα τα υπάρχοντα βιβλία, ωρολόγιο πρόγραμμα και δομή του Λυκείου. Προφανώς, μπαλώματα σε ένα αναχρονιστικό και σαθρό πλαίσιο μεν, αλλά ας κάνουμε το ότι καλύτερο γίνεται σε αυτές τις συνθήκες.

Προτρέπω τις- τους συναδέλφους που ενδιαφέρονται κάτι καλύτερο να γίνει, να συμβάλλουν με τις δικές τους απόψεις. Προς τούτο και αυτή μου η ανάρτηση.

Ανδρέας Ζοάνος

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΜΑΔΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

Γ’ τάξης ημερήσιου Γενικού Λυκείου

Θα διδαχθούν  ενότητες από τα βιβλία:

• Βιολογία Γενικής Παιδείας Β΄ Γενικού Λυκείου (Καψάλης Α., Μπουρμπουχάκης Ι. Ε.,  Περάκη Β., Σαλαμαστράκης Σ.)- στο εξής θα αναφέρεται ως “Β’ ΛΥΚΕΙΟΥ”.
• Βιολογία Γ ́ τάξης Γενικού Λυκείου Ομάδας Προσανατολισμού Θετικών Σπουδών (Αλεπόρου-Μαρίνου Β., Αργυροκαστρίτης Α., Κομητοπούλου Α., Πιαλόγλου Π., Σγουρίτσα Β.) – στο εξής θα αναφέρεται ως “Γ’ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡ.”.
• Οι εικόνες των σχολικών βιβλίων παρέχουν χρηστικές πληροφορίες. Συνεπώς οι λεζάντες των συγκεκριμένων βιβλίων  αποτελούν μέρος της διδακτέας- εξεταστέας ύλης. Αντίθετα, οι περιλήψεις όπως και τα κάθε είδους παραθέματα, ένθετα, πίνακες δεν αποτελούν εξεταστέα ύλη, αλλά προτεινόμενο υλικό για την πλατύτερη ή βαθύτερη- κατά περίπτωση- κατανόηση των διδασκόμενων ενοτήτων.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ	ΕΝΟΤΗΤΑ	ΔΙΔ. ΩΡΕΣ
Β΄ ΛΥΚΕΙΟΥ- ΚΕΦ.1	ΜΑΚΡΟΜΟΡΙΑ- ΠΡΩΤΕΙΝΕΣ- ΔΟΜΗ ΝΟΥΚΛΕΟΤΙΔΙΩΝ Μέχρι σελ. 28 (και «Νουκλεοτίδια») και από σελ. 32 μόνο την 1η παράγραφο από «Δομή και βιολογικός ρόλος του RNA» (και η εικόνα της σελίδας).   ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Να αντιλαμβάνονται την έννοια του μακρομορίου.Να γνωρίζουν τη δομή των πεπτιδίων και τα επίπεδα οργάνωσης των πρωτεϊνών και να συσχετίζουν τη δομή με τη λειτουργία τους.Να γνωρίζουν τη δομή των νουκλεοτιδίων και την έννοια της συμπληρωματικότητας των αζωτούχων βάσεων, όπως και να διακρίνουν τις διαφορές στη σύσταση  των  δε(σ)οξυριβονουκλεοτιδίων και ριβονουκλεοτιδίων.   ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ Προτείνεται η  παρουσίαση του βιντεοσκοπημένου πειράματος: Μετουσίωση πρωτεϊνών http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/6736?locale=el Να τονιστεί ότι ένα πεπτίδιο έχει στο 1ο αμινοξύ του μια ελεύθερη αμινομάδα και στο τελευταίο του μια ελεύθερη καρβοξυλομάδα.	4
Β΄ ΛΥΚΕΙΟΥ- ΚΕΦ.3	3.2.  ΕΝΖΥΜΑ    ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Να αναγνωρίζουν τη σημασία των ενζύμων για τη διεξαγωγή των χημικών αντιδράσεων των οργανισμών.Να συσχετίζουν τη στερεοδιάταξη με τη λειτουργικότητα ενός ενζύμου.Να περιγράφουν τις ιδιότητες των ενζύμων.Να αναγνωρίζουν ότι η δράση των ενζύμων επηρεάζεται από συγκεκριμένους παράγοντες.   ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ Προτείνεται να υπάρξει ενασχόληση με το ένθετο της σελ. 88 (Η συγκεκριμένη σελίδα δεν αποτελεί εξεταζόμενη ύλη. Σχετική αναφορά σε ασθένειες που οφείλονται σε έλλειψη ενζύμου γίνεται σε άλλο σημείο).Προτείνεται να αξιοποιηθεί το ψηφιακό υλικό :                 Ο μηχανισμός δράσης των ενζύμων http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/6667?locale=el Παράγοντες που επηρεάζουν τη δράση των ενζύμων http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/6650?locale=el	4
Β΄ ΛΥΚΕΙΟΥ- ΚΕΦ.3	3.1.  ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ (ΑΤΡ)   ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Να αναγνωρίζουν ότι ο μεταβολισμός αποτελεί ένα θεμελιώδες χαρακτηριστικό της ζωής.Να αντιλαμβάνονται τη σχέση αναβολισμού και καταβολισμού για τη ζωή των οργανισμών.Να εξηγούν το ρόλο του ΑΤΡ για όλους τους οργανισμούς.   ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ Προτείνεται να γίνει αναφορά στην προέλευση της ενέργειας η οποία μετασχηματίζεται (φως ή οργανικά μόρια, κυρίαρχα, όπως η γλυκόζη μέσω της τροφής).Προτείνεται να τονιστεί ότι το ΑΤΡ δεν αποθηκεύεται.	2
Β΄ ΛΥΚΕΙΟΥ- ΚΕΦ.3	3.3. ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ   ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Να αναγνωρίζουν ότι οι φωτοσυνθετικοί οργανισμοί βρίσκονται στη βάση των τροφικών πλεγμάτων και είναι απαραίτητοι για την εισαγωγή στα οικοσυστήματα της απαραίτητης ενέργειας για όλους τους οργανισμούς.Να συσχετίζουν τη διαπνοή με τους κύκλους των χημικών στοιχείων στα οικοσυστήματα.Να διακρίνουν τα γεγονότα της «φωτεινής» και της «σκοτεινής» φάσης της φωτοσύνθεσης και να συσχετίζουν τις δύο φάσεις.Να αξιοποιούν διαγράμματα και να οδηγούνται σε συμπεράσματα σχετικά με τους παράγοντες που επηρεάζουν το ρυθμό της φωτοσύνθεσης.   ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ Προτείνεται να τονιστεί ότι η χημική αντίδραση της σελ. 98 είναι «συνολική».  Απλά δηλώνονται τα αρχικά εισαγόμενα και τα τελικά παραγόμενα μόρια στο φωτοσυνθετικό σύστημα. Ότι , δηλαδή, μεσολαβεί πλήθος βιοχημικών αντιδράσεων.Προτείνεται η αξιοποίηση όλων των ενθέτων και παραθεμάτων του σχ. βιβλίου (που, φυσικά, δεν αποτελούν εξεταζόμενη ύλη).Προτείνεται η παρουσίαση του βιντεοσκοπημένου πειράματος που υπάρχει στο μαθησιακό αντικείμενο Φωτοσύνθεση: Παραγωγή αμύλου http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/3137?locale=el   ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ Παρατήρηση στομάτων φύλλων, καταφρακτικών κυττάρων και χλωροπλαστών (εργαστηριακός οδηγός – Βιολογία  Γενικής Παιδείας Β’ τάξης Γενικού Λυκείου, άσκηση 4). Σημείωση: Στην εξεταζόμενη ύλη δεν περιλαμβάνονται οι τύποι στομάτων που περιγράφονται στη σελ. 31 του εργαστηριακού οδηγού.	8
Β΄ ΛΥΚΕΙΟΥ- ΚΕΦ.3	3.4. ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ   ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Να γνωρίζουν ότι η κυτταρική αναπνοή είναι διαδικασία υποχρεωτική για όλους τους ζωντανούς οργανισμούς, φυσικά και για τους φωτοσυνθετικούς μεταξύ αυτών.Να αναγνωρίζουν τους λόγους για τους οποίους η ενέργεια αποδίδεται σταδιακά στο εσωτερικό των κυττάρων.  Να συσχετίζουν το φαινόμενο της «αναδραστικής αναστολής» της σελ. 86. με τον έλεγχο των αντιδράσεων της κυτταρικής αναπνοής και να αναγνωρίζουν τη σημασία του ελέγχου αυτού για το κύτταρο.Να αναφέρουν υπό ποιες προϋποθέσεις χρησιμοποιούνται και άλλες πηγές ενέργειας εκτός των υδατανθράκων (γλυκόζη).Να κατανοούν τη  σχέση της κυτταρικής αναπνοής με τη φωτοσύνθεση.   ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ Προτείνεται να τονιστεί ότι η χημική αντίδραση της σελ. 108 είναι «συνολική».  Απλά δηλώνονται τα αρχικά εισαγόμενα και τα τελικά παραγόμενα μόρια από το βιοχημικό σύστημα. Ότι , δηλαδή, μεσολαβεί πλήθος βιοχημικών αντιδράσεων.Προτείνεται η αξιοποίηση όλων των ενθέτων και παραθεμάτων του σχ. βιβλίου (που, φυσικά, δεν αποτελούν εξεταζόμενη ύλη).Προτείνεται να δοθεί έμφαση στην εικόνα της σελ. 110.Προτείνεται να αξιοποιηθεί το ψηφιακό υλικό Αναερόβια αναπνοή http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/3139?locale=el Προτείνεται να αξιοποιηθεί το ψηφιακό υλικό Κυτταρική αναπνοή και φωτοσύνθεση http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/6688?locale=el	8
Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡ.- ΚΕΦ.1	Μέχρι σελ. 23   ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Να αναγνωρίζουν ότι το γενετικό υλικό είναι το μόριο (νουκλεϊκό οξύ) στο οποίο βρίσκονται αποθηκευμένες οι γενετικές πληροφορίες (και όχι τα χρωμοσώματα). Να κατανοούν τον τρόπο που συνδέονται μεταξύ τους τα νουκλεοτίδια μιας πολυνουκλεοτιδικής αλυσίδας, αλλά και των συμπληρωματικών αλυσίδων. Να διακρίνουν τα απλοειδή από τα διπλοειδή  κύτταρα.Να αναγνωρίζουν τη  συμβολή των πλασμιδίων στη ζωή των βακτηρίων και την απόκτηση γενετικής ποικιλότητας. Να περιγράφουν την οργάνωση της χρωματίνης.   ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ Προτείνεται να δοθεί έμφαση:Στα πειράματα μέσω των οποίων διαπιστώθηκε ποιο μόριο είναι το γενετικό υλικό.Στη σημασία της διατύπωσης «…και σχετίζεται με το είδος του οργανισμού» της σελ. 18.Στο γεγονός ότι τα συμπληρωματικά νουκλεοτιδικά τμήματα για να ενωθούν μεταξύ τους είναι και αντιπαράλληλα, με αξιοποίηση και της εικόνας της σελ.20.Ότι ο όρος «γονιδίωμα» αφορά συνήθως το γενετικό υλικό του πυρήνα (π.χ. αφορά και τους προκαρυωτικούς- βλ. και σελ. 130).Ότι οι αναφορές σε χρωματίνη και νουκλεοσώματα αφορούν τον πυρήνα.Προτείνεται να αξιοποιηθούν μέσα για την περιγραφή των πειραμάτων που οδήγησαν στην ανακάλυψη της δομής του DNA, όπως το ακόλουθο: http://ekfe.reth.sch.gr/new_site/index.php/peiramata/viologia/molbiol/216-dna Προτείνεται η αξιοποίηση διαδραστικών εφαρμογών, όπως η ακόλουθη https://learn.genetics.utah.edu/content/labs/extraction/   ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ Απομόνωση DNA και RNA από φυτικά κύτταρα (εργαστηριακός οδηγός – Βιολογία θετικής κατεύθυνσης Γ’ τάξης Γενικού Λυκείου, άσκηση 1). Τα περιεχόμενα της άσκησης αποτελούν εξεταστέα ύλη.	6
Β΄ ΛΥΚΕΙΟΥ- ΚΕΦ.4	4.1. ΚΥΤΤΑΡΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ (μόνο η σελ. 122)   ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Να συσχετίζουν τα γεγονότα που συμβαίνουν στη διάρκεια της μεσόφασης με την επικείμενη κυτταρική διαίρεση.Να καταγράφουν τις αλλαγές στην ποσότητα του DNA κατά τη διάρκεια της.   ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ Προτείνεται η αξιοποίηση της εικόνας -και του συνοδευτικού της κειμένου- της σελ. 122. (Διδασκόμενη- εξεταστέα ύλη).	0.5
Β΄ ΛΥΚΕΙΟΥ- ΚΕΦ.4	4.3. ΚΥΥΤΑΡΙΚΗ ΔΙΑΙΡΕΣΗ   ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Να κατανοούν ότι τα φαινόμενα που περιγράφονται για τη μίτωση και τη μείωση αφορούν την κατανομή του γενετικού υλικού του πυρήνα και ότι αυτή ακολουθείται, συνήθως, και από τη διαίρεση του κυττάρου.Να διακρίνουν τις κατηγορίες των κυττάρων που υπόκεινται σε μίτωση ή σε μείωση. Να αναγνωρίζουν τη σημασία της μίτωσης για την ισοκατανομή του γενετικού υλικού του πυρήνα στα θυγατρικά κύτταρα αλλά και τη σημασία της μείωσης και για την ποσοτική σταθερότητα του γενετικού υλικού του πυρήνα και για την εξασφάλιση της γενετικής ποικιλότητας στο είδος.   ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ Προτείνεται να μη δοθεί έμφαση στην «κυτταροπλασματική διαίρεση». Αντίθετα, προτείνεται να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στα φαινόμενα της Μείωσης Ι και Μείωσης ΙΙ συναρτημένα με τους στόχους της διαδικασίας.Το ένθετο- παράθεμα της σελ. 144 σε σχέση με τον καρυότυπο δεν αποτελεί, φυσικά,  εξεταζόμενη ύλη. Προτείνεται να αξιοποιηθεί μαζί με τη σχετική αναφορά της σελ. 24 του σχ. βιβλίου της Γ΄ Λυκείου ως συμπληρωματικό στοιχείο, κατά τη διδασκαλία της διαδικασίας κατασκευής του καρυοτύπου από το βιβλίο της Γ΄ Λυκείου.Προτείνεται να μη διδάσκονται προβλήματα-ασκήσεις που αφορούν το πιθανό ποσοστό στο οποίο παρατηρείται επιχιασμός (τέτοια προβλήματα είναι εκτός εξεταστέας ύλης). Προτείνεται η παρακολούθηση του βιντεοσκοπημένου πειράματος: Μίτωση σε φυτικά κύτταρα http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/6233?locale=el Προτείνεται η συγκριτική μελέτη των δύο τύπων κυτταρικής διαίρεσης μέσω του μαθησιακού αντικειμένου: Μίτωση – Μείωση http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/3163?locale=el	9.5
Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡ.- ΚΕΦ.1	Υπόλοιπο κεφ. 1 (σελ. 24- 26)   ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Να αποσαφηνίσουν ότι, παρότι είναι θέμα συμφωνίας, ο όρος χρωμόσωμα αφορά τις διαφορετικές μορφές της χρωματίνης στα διάφορα στάδια του κυτταρικού κύκλου. (Αυτή η προσέγγιση του όρου ενυπάρχει σε πλήθος αναφορών του σχ. βιβλίου, ενώ  ο πίνακας 1.1. της σελ. 21 είναι εκτός εξεταζόμενης  ύλης, όπως όλοι οι πίνακες). Επίσης ότι χρωμοσώματα εντοπίζονται μόνο στον πυρήνα του κυττάρου.Να κατανοούν τις διαδικασίες που ακολουθούνται για τη δημιουργία ενός καρυότυπου.Να γνωρίζουν ότι τα μιτοχόνδρια και οι χλωροπλάστες είναι γενετικά ημιαυτόνομα οργανίδια και ότι τα μιτοχόνδρια του ζυγωτού είναι μόνο μητρικής προέλευσης.   ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ Προτείνεται να δοθεί έμφαση στο γεγονός ότι στον καρυότυπο απεικονίζονται μόνο μεταφασικά χρωμοσώματα.Προτείνεται να διασαφηνιστεί ότι με τον όρο «ομόλογα χρωμοσώματα» εννοούμε αυτά που στην ίδια θέση τους (γενετική θέση- γενετικός τόπος) φέρουν αλληλόμορφα γονίδια και- στη μεταφασική μορφή τους- έχουν το ίδιο «μέγεθος» και  την ίδια μορφολογία.Παρότι είναι και αυτό θέμα συμφωνίας, για το ενιαίο της διδακτικής προσέγγισης προτείνεται τα χρωμοσώματα Χ και Υ να θεωρούνται ομόλογα (επειδή συνάπτονται κατά τη Μείωση και αλλιώς δεν είναι αντιμετωπίσιμα πλήθος προβλημάτων του κεφ. 6, ενώ και από τον ορισμό των φυλοσύνδετων γονιδίων στο κεφ.5 υπονοείται ότι διαθέτουν και ομόλογες περιοχές, κάτι που φυσικά ισχύει).Προτείνεται να μη δοθεί έμφαση σε ασκήσεις που σε μεγάλο ποσοστό αφορούν μαθηματικά, ενώ το βιολογικό νόημα είναι υποβαθμισμένο. Προτείνεται η αξιοποίηση της περιγραφής της διαδικασίας δημιουργίας ενός καρυοτύπου από πηγές, όπως η ακόλουθη: http://photodentro.edu.gr/lor/r/8521/3136   ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ Κυτταρογενετική: Ανάλυση καρυότυπου (εργαστηριακός οδηγός- Βιολογία θετικής κατεύθυνσης Γ’ τάξης Γενικού Λυκείου, άσκηση 3). Τα περιεχόμενα της άσκησης αποτελούν εξεταστέα ύλη. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν οι φωτογραφίες καρυοτύπων του οδηγού, ή εναλλακτικά, να γίνει χρήση εφαρμογών, όπως οι ακόλουθες http://www.execulink.com/~ekimmel/karyotype_drag_and_drop.swf https://learn.genetics.utah.edu/content/basics/karyotype/ Μπορούν ακόμα να εκτυπωθούν καρυότυποι από άλλες πηγές, όπως από την ιστοσελίδα http://bluehawk.monmouth.edu/~bio/karyotypes.htm	5
Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡ.- ΚΕΦ.2	ΟΛΟΚΛΗΡΟ   ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Να εξηγούν το γιατί ο μηχανισμός τα αντιγραφής ονομάζεται «ημισυντηρητικός».Να διακρίνουν τα στάδια στη διαδικασία της αντιγραφής και το ρόλο των ενζύμων που σχετίζονται με το καθένα από αυτά.  Να ερμηνεύουν τη διαγραμματική απεικόνιση του «κεντρικού δόγματος» της βιολογίας.Να αναγνωρίζουν ότι με τον όρο γονίδιο εννοούμε ένα τμήμα του γενετικού υλικού, οι πληροφορίες του οποίου μεταγράφονται.Να περιγράφουν τις  διαδικασίες της μεταγραφής και της μετάφρασης.Να συζητούν τη σημασία της υψηλής εξελικτικής συντηρητικότητας του γενετικού κώδικα.Να αντιλαμβάνονται  ότι η κυτταρική διαφοροποίηση είναι αποτέλεσμα της εκλεκτικής έκφρασης του γενετικού υλικού.Να εξηγούν τον τρόπο ενεργοποίησης-σιώπησης των δομικών γονιδίων του οπερονίου της λακτόζης που περιγράφεται ως παράδειγμα γονιδιακής ρύθμισης.   ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ Στο ασκησιολόγιο προτείνεται να μη περιλαμβάνονται «λεπτομέρειες»  για τις οποίες δεν υπάρχουν επαρκείς- ξεκάθαρες αναφορές στο σχ. εγχειρίδιο, όπως  π.χ. το αν ολόκληρες ή όχι οι αλληλουχίες λήξης της μεταγραφής θεωρούνται μέρη του γονιδίου ή ποιος είναι ο επακριβής ρόλος του παράγοντα απελευθέρωσης.Προτείνεται να δοθεί έμφαση στο γεγονός ότι όλα τα μόρια m RNA διαθέτουν 5΄ και 3’  αμετάφραστες περιοχές  και για όσα από αυτά αποτελούν προϊόντα ωρίμανσης, αυτές αποτελούν τμήματα εξωνίων. Επίσης, ότι η ωρίμανση του  m RNA γίνεται στο εσωτερικό του πυρήνα.Για την καλύτερη κατανόηση, προτείνεται να αξιοποιηθούν πηγές που περιγράφουν  τις διαδικασίες που συζητούνται στο κεφάλαιο, όπως: https://www.youtube.com/watch?time_continue=1&v=I9ArIJWYZHI https://www.youtube.com/watch?v=SMtWvDbfHLo https://www.youtube.com/watch?v=aVgwr0QpYNE https://www.youtube.com/watch?v=TfYf_rPWUdY	18
Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡ.- ΚΕΦ.5	ΟΛΟΚΛΗΡΟ   ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Να αναγνωρίζουν τη σημασία της σχεδίασης των πειραμάτων του Μέντελ και των νόμων του.Να διακρίνουν και να συσχετίζουν τις έννοιες γονότυπος, φαινότυπος, ομόζυγο, ετερόζυγο, αλληλόμορφα γονίδια, αλληλόμορφα γονιδίου (πολλαπλά αλληλόμορφα), ομόζυγο-ετερόζυγο άτομο.Να καταστρώνουν διασταυρώσεις και να σχεδιάζουν την επίλυση προβλημάτων κληρονομικότητας.Να σχεδιάζουν γενεαλογικά δένδρα και να εξηγούν τα  συμπεράσματα στα οποία καταλήγουν από τη μελέτη τους.Να διακρίνουν το πρότυπο κληρονόμησης για γνωρίσματα που εξαρτώνται από φυλοσύνδετα ή από αυτοσωμικά  γονίδια.   ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ Προτείνεται να εξηγηθεί ότι η αυτογονιμοποίηση συνιστά τρόπο αμφιγονικής αναπαραγωγής.Προτείνεται να τονιστεί ότι  σε πολλές περιπτώσεις για τη διαμόρφωση του φαινότυπου ρόλο παίζουν και παράγοντες του περιβάλλοντος (βλ. και ένθετο σελ. 80- εκτός εξεταζόμενης ύλης)Προτείνεται να επισημανθεί  ότι οι νόμοι του Μέντελ δεν αφορούν συνδεδεμένα γονίδια (βλ. και ένθετο σελ. 80- το οποίο είναι, φυσικά, εκτός εξεταζόμενης ύλης). Προτείνεται να μη διδαχθούν ασκήσεις που να αφορούν το πιθανό ποσοστό φαινοτύπων απογόνων λόγω  επιχιασμού (χιασματυπίας), αφού δεν υπάρχει καμία σχετική αναφορά στο σχ. βιβλίο. Το σχετικό ασκησιολόγιο (που αφορά ποσοστά είναι εκτός διδακτέας- εξεταστέας ύλης).  Ανάλογα δε μπορεί να ζητείται η απόσταση- διακρίβωση της γενετικής θέσης συνδεδεμένων γονιδίων από τα δεδομένα του σχ. βιβλίου.	16
Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ- ΚΕΦ.3	ΟΛΟΚΛΗΡΟ   ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Να κατανοηθούν οι χαρακτηριστικές «ιδιότητες» των ιών ως σύνολο και να μπορεί να συσχετιστεί με αυτές η δομή- σύσταση τους.Να εμπεδωθούν οι αναφερόμενες διαδικασίες του λυτικού και του λυσιγονικού κύκλου.Να εμπεδωθεί ο διαφορετικός τρόπος πολλαπλασιασμού των ιών των ζώων. Να γίνει κατανοητό ότι  οι συνέπειες της μόλυνσης ενός ζωικού οργανισμού από ιούς οφείλονται σε αρκετούς παράγοντες.Να συσχετιστούν οι έννοιες «ιοειδή» και «ζωντανός οργανισμός»   ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ Προτείνεται να δοθεί έμφαση στους μηχανισμούς αναπαραγωγής των ιών και στη συσχέτιση με τα προβλήματα που προκαλούν. Παράλληλα, να συσχετιστούν οι διαδικασίες της αναπαραγωγής τους με το «κεντρικό δόγμα της βιολογίας».Προτείνεται να γίνει συζήτηση για την ποικιλότητα των φαινομένων που χαρακτηρίζουν τη ζωή σε σχέση με τις «ιδιότητες» των ιών, τα χαρακτηριστικά των ιοειδών και κάποια άλλα δεδομένα όπως η ύπαρξη εσωνίων σε ιούς που προσβάλλουν ευκαρυωτικά κύτταρα (σελ. 37).Για την καλύτερη κατανόηση, προτείνεται να αξιοποιηθούν πηγές, όπως η ακόλουθη https://www.youtube.com/watch?v=C-zwPo3dzGg	6
Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡ.- ΚΕΦ.4	ΟΛΟΚΛΗΡΟ   ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Να αναγνωρίζουν τη σημασία των περιοριστικών ενδονουκλεασών, ως προς το φυσιολογικό τους ρόλο και ως προς τη χρήση τους στην τεχνολογία του ανασυνδυασμένου DNA.  Να περιγράφουν τις  διαδικασίες δημιουργίας γονιδιωματικής και cDNA βιβλιοθήκης, όπως και τον τρόπο της χρήσης μορίων ανιχνευτών.Να εντοπίζουν τις  διαφορές της γονιδιωματικής από τη  cDNA βιβλιοθήκη, παρότι και οι δύο είναι τρόποι πολλαπλασιασμού  DNA.Να αναγνωρίζουν ότι η μέθοδος  PCR αποτελεί τρόπο πολλαπλασιασμού επιλεγμένων τμημάτων DNA και όχι τρόπο εντοπισμού-ανίχνευσης, παρόλο που χρησιμοποιείται στις ανωτέρω διαδικασίες.Να συζητούν, στο πλαίσιο της βιοηθικής, ότι η κοινωνικά θετική ή βλαπτική χρήση των εφαρμογών της επιστημονικής έρευνας δεν αφορά την ίδια την επιστήμη.   ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ Προτείνεται η αξιοποίηση των εικόνων του κεφαλαίου, με τη σημείωση ότι από την εικόνα 4.1. δεν καταφαίνεται η ανάλυση της διαδικασίας χρήσης αντιβιοτικού για την επιλογή κλώνων. Προτείνεται να επισημανθεί στο σχετικό ασκησιολόγιο ότι οι φωσφοδιεστερικοί δεσμοί είναι πάντοτε 3΄- 5΄. Επισημαίνεται ότι στο σχ. βιβλίο δεν περιγράφεται ο διαχωρισμός εκείνων των βακτηρίων- δεκτών γεν. υλικού που προσέλαβαν πλασμίδιο που «ξαναέκλεισε» σε σχέση με αυτά που προσέλαβαν ανασυνδυασμένο πλασμίδιο. Συνεπώς, η κατανόηση του συγκεκριμένου αφορά προβλήματα εμπέδωσης (π.χ. με αξιοποίηση δεδομένων της ερώτησης 12- σελ. 69) που προτείνεται να αναλυθούν.Προτείνεται η αξιοποίηση των ενθέτων των σελ. 66, 67 που είναι,φυσικά, εκτός εξεταζόμενης ύλης, όπως και η περιγραφή της διαδικασίας της  PCR στο εκτός εξεταζόμενης ύλης ένθετο στο τέλος του σχ. βιβλίου. Για την καλύτερη κατανόηση των διαδικασιών που περιγράφονται στο κεφάλαιο, προτείνεται η αξιοποίηση πηγών, όπως οι ακόλουθες: http://croptechnology.unl.edu/pages/index.php?allanims=1 (συγκεκριμένα, οι εφαρμογές  Making a Recombinant Plasmid, Bacteria Transformation, Making a Gene Library, Screening a DNA Library). https://www.youtube.com/watch?v=iQsu3Kz9NYo	8
Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡ.- ΚΕΦ.7	Ολόκληρο εκτός της ενότητας «Η παραγωγή της πενικιλίνης αποτελεί σημαντικό σταθμό στην πορεία της Βιοτεχνολογίας»   ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Να γνωρίζουν ότι η Βιοτεχνολογία δεν αφορά μόνο ή κυρίως γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς ή μόνο βακτήρια.Να αντιλαμβάνονται τη σημασία των παραγόντων που επηρεάζουν την ανάπτυξη μιας καλλιέργειας μικροβίων.Να περιγράφουν τη διαδικασία που ακολουθείται για τον πολλαπλασιασμό μικροοργανισμών σε μια «βιομηχανική καλλιέργεια», όπως και τις διαφορές της «κλειστής» σε σχέση με την «συνεχή» καλλιέργεια. Να αναγνωρίζουν τη σημασία της «τελικής κατεργασίας» του προϊόντος.   ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ Προτείνεται στους «παράγοντες που επηρεάζουν τον χρόνο διπλασιασμού» να συμπεριληφθεί και η συγκέντρωση τοξικών προϊόντων του μεταβολισμού των μικροβίων- σελ. 115.Προτείνεται να επισημανθεί ότι παρότι οι μικροοργανισμοί παράγουν το επιθυμητό προϊόν, γενικά, σε κάθε φάση μιας καλλιέργειας (αφού ζουν και μεταβολίζουν), η αξιοποιήσιμη για εμάς ποσότητα του παράγεται μόνο σε συγκεκριμένες φάσεις της. Ανάλογα μπορεί να αξιοποιηθούν και οι διαγραμματικές απεικονίσεις της ερώτησης 3- σελ. 117.Προτείνεται η ανάπτυξη στερεών καλλιεργειών με απλά μέσα, όπως, για παράδειγμα, περιγράφεται στην ιστοσελίδα: http://ekfe.reth.sch.gr/new_site/index.php/peiramata/viologia/microbiology/234-koch	5
Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡ.- ΚΕΦ.8	Ολόκληρο εκτός από τις ενότητες «Εμβόλια» και «Αντιβιοτικά»   ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Να αναγνωρίζουν τη σημασία της Βιοτεχνολογίας στην Ιατρική, σήμερα.Να περιγράφουν τη διαδικασία παραγωγής ανθρώπινης ινσουλίνης από βακτήρια, με χρήση και των αντίστοιχων σημείων των κεφ. 4 και 7. Να γνωρίζουν τη χρήση των μονοκλωνικών αντισωμάτων.Να εξηγούν τους λόγους για τους οποίους η γονιδιακή θεραπεία δεν αποτελεί πανάκεια, αλλά μια εν δυνάμει πολύτιμη μέθοδο αντιμετώπισης γενετικά καθοριζόμενων ασθενειών και ότι αφορά μόνο μονογονιδιακούς χαρακτήρες.Να επιχειρηματολογούν για τη σημασία της ανάλυσης και χαρτογράφησης του γονιδιώματος.   ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ Προτείνεται να διασαφηνιστεί ο όρος «αντιγονικός καθοριστής».Προτείνεται να επισημανθεί ότι η αναφορά σε «κύτταρα του αιμοποιητικού συστήματος» της σελ. 128 αφορά εμπύρηνα κύτταρα, όπως τα λευκά αιμοσφαίρια  και τα πρόδρομα ερυθροκύτταρα.Προτείνεται η ανάθεση εργασιών επί τη βάσει των (εκτός διδακτέας ύλης)  ενοτήτων «Εμβόλια» και «Αντιβιοτικά» σε συνάρτηση με τα διδαγμένα στοιχεία στην προηγούμενη τάξη και τα δεδομένα σύγχρονων πηγών ιδιαίτερα για τα εμβόλια σήμερα.	9
Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ- ΚΕΦ.9	ΟΛΟΚΛΗΡΟ   ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Να γνωρίζουν ότι η χρησιμοποίηση γενετικά τροποποιημένων οργανισμών πρέπει να γίνεται μόνο μετά από συνεξέταση όλων των παραμέτρων που διασφαλίζουν τα συνολικά θετικά αποτελέσματα, χωρίς αρνητικές επιπτώσεις στην Υγεία, το Περιβάλλον και την ζωή αυτών των οργανισμών.Να συγκρίνουν τη χρησιμοποίηση των γενετικά τροποποιημένων οργανισμών σε σχέση με την μέθοδο της «επιλογής και των διασταυρώσεων».Να περιγράφουν τη διαδικασία δημιουργίας διαγονιδιακών φυτών και ζώων, στο πλαίσιο των αναφορών του σχ. βιβλίου, με αξιοποίηση των απαραίτητων σημείων του κεφ. 4.Να κατανοηθεί η διαδικασία και η σημασία της κλωνοποίησης ζώων.   ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ Επισημαίνεται ότι στο σχ. βιβλίο δεν γίνεται σαφές αν τα φυτικά κύτταρα (στο εργαστήριο) μπορούν να προσλάβουν «ελεύθερα» πλασμίδια Ti αν υπάρξουν τέτοια στο περιβάλλον τους  ή χρειάζεται οπωσδήποτε να προσβληθούν από βακτήρια Agrobacterium tumefaciens. Προτείνεται να μη δοθεί έμφαση στην αναφορά της εικόνας 9.7 περί ατόμου «ομόζυγου για το γονίδιο», στο μέτρο που μπορεί να εγείρει παρανοήσεις σε σχέση με τον όρο όπως έχει διδαχθεί στο κεφ. 5.Προτείνεται να γίνει συζήτηση για το γιατί η επιστημονική κοινότητα, συνολικά, είναι έντονα αντίθετη στην πιθανότητα να επιδιωχθεί κλωνοποίηση ανθρώπων.	7
ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ	Για ολόκληρη τη διδαχθείσα ύλη   ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Να επιλύουν προβλήματα, με συνδυαστική σκέψη, από διαφορετικές ζώνες της διδαχθείσας ύλης. Να εφαρμόζουν τις γνώσεις τους με συνθετικό τρόπο και να είναι σε θέση να προβλέπουν και να σχεδιάζουν προτάσεις αξιοποιώντας ερευνητικά δεδομένα.   ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ Προτείνεται να μη δοθεί έμφαση σε ασκήσεις που το «μαθηματικό» τμήμα της επίλυσης τους να αποτελεί το βασικότερο. Αντίθετα προτείνεται να δοθεί έμφαση σε ερωτήσεις- προβλήματα- ασκήσεις που να αναδεικνύουν τη βαθιά κατανόηση και την ικανότητα συναρμογής των γνωστικών στοιχείων για να παραχθούν δόκιμα συμπεράσματα, ακολουθώντας μια παραδεκτή, επιστημονικά, διαδικασία.Προτείνεται να μη δοθεί έμφαση σε ερωτήματα ή προβλήματα που αφορούν ειδικές λεπτομέρειες, οι οποίες δε συναρτώνται λειτουργικά με το κυρίως- παιδαγωγικά και επιστημονικά- ζητούμενο.Προτείνεται να δοθεί έμφαση στην μεθοδολογία προσέγγισης του γνωστικού αντικειμένου και την γόνιμη- επιστημονικά παραδεκτή- συναρμογή των διαφορετικών στοιχείων.	12